juillet 13, 2013

پشت، بسترِ حجم (٢)

                                                                                     وناگهان آبستره !              
                                                                        ( از میان یادداشت ها ) *           
                                                                                                            
در موزه‌ی "آرمدرن" پاریس، زمان درازی برابر کاندینسکی می ایستم. بهار ١٩٦٨. یک کارِ آب و رنگ با نام "کمپوزیسیون شماره ۵"، بر اولین دیوار موزه، رهایم نمی کند.
می ایستم، نگاهش می کنم. وجب به وجب. و گاهی سانتی متر به سانتی متر برسطح بوم می‌گذرم، و در واقع بوم-پیمایی می کنم. هیچ تفسیری به ذهنم نمی رسد، نه تجزیه ای نه تحلیلی، رهایش می کنم. 
رها نکرده اما برمی گردم، و این بار کنار تابلو بر دیوار می خوانم "سال ١٩١٠". حالا دیگر"هزار و نهصد و ده" است که رهایم نمی کند.
زمان درازی باز برابر کاندینسکی با خود از ١٩١٠ می پرسم : در آن سالها لکه های رنگ را قاب نمی کردند تا بر دیوار بیاویزند (؟) در آن سالها قاب فقط جائی برای تصویر بود. پس این تاش ها و این توش ها از کجا آمده بودند تا این تابلو را اینجا سرپا نگه داشته اند؟ با چه تصمیمی، با چه پیامی ؟ با چه اطمینانی عرض و طول این بوم را پیموده اند این همه آسان، این همه سخت ؟ نقاش با چه معیاری این رنگ های فقط رنگ را همسایه ی هم کرده است ؟ این خط های بی خط را، این سیاه های با فاصله های سفید ِ بی حساب را (بی حساب، مطمئنی ؟)، این پاره فضاها، این فضاهای پاره پاره را، بین ها، بین ِ پاره رنگ‌ها، رنگ های بی نام، بی انتخاب، (بی انتخاب، مطمئنی ؟)، این ضربه های بی شک، بی لحظه ای شک را، این همه تند، این همه نرم، چطور ناگهان به سرش زده است ؟ ( به سرش زده بوده است ؟) آخر در ١٩١٠، نه سنتی بود، نه سابقه ای، نه قراری، نه قاعده ای. نه پیشینه ای بود که بر او پشت کرده باشد، و نه پشتوانه ای از پیش. هیچ ! در پشتِ‌ سر چیزی نداشت جز گذشته‌ی تصویر، جز گذشتۀ فیگور، گذشتۀ صورت. گذشتۀ رنگ هم گذشتۀ صورت بود، هیچکس زبانِ رنگ را به رنگ نمی داد، و در رنگ جز نامفهوم، جز ناشناخته، نبود. جز تاریکی، جز تاریک، گذشته ی تاریکِ رنگ، رنگِ لال، رنگِ زندانی، زندانی در قفس ِ فیگور... 
ناگهان کی بود ؟ یا کجا، یا چی بود به نقاش جرأت داد، تا به رنگ زبان دهد ؟ تا  به رنگ شعر دهد ؟ تا به رنگ بال دهد ؟ چه بود آن چه او را، و کار او را تا اینجا بر دیوار آورد ؟ پشتِ دیوار کیست اینهمه ایستا و سربلند ؟! اینهمه مغرور و مدعی ؟ کیست جز نقاش، با رنگ هاش در هزار و نهصد و ده !
 
پشتِ دیوار، فهم ِ مشکوکِ مردم ِ اطراف بود
پشت دیوار، شماتتِ نا مفهوم ِ اهل تماشا بود
پشت دیواراما زیبائی ِ نیامده ، زیبا ،  بود
و ناگهان آبستره !

در فصلنامۀ  "سینما و ادبیات
  شماره ۳۷، تابستان ۹۲


    تنظیم تصاویر و ویرایش متن از
محمود ایمانی
يداله رويائی @ royai AT orange DOT fr juillet 13, 2013 4:28 AM || Balatarin