août 21, 2013

دو ذهنیت در یک کتاب




          دو ذهنیت در یک کتاب *
                                 سجاد جهانشاهی 

تا نام من هست من نيز هستم. 
   
 به نظر مي‌رسد كه ذهنيتِ رويايي مبتني بر نام هاي گريخته ازدست فراموشي ِتاريخ است، که به "هفتاد سنگ قبر" رسيده است ....به خوانش قبرستاني مكتوب....(من از تورق هفتادسنگ   قبر مي آيم
      
رويايي نام هاي بيشماري را در كتابش احضار ميكند. اما اين نام ها چه كساني هستند؟ اين جاست كه محدويتِ تفسيري متن ِرويايي در گذار از بار ِتاريخي ِنام، و آنچه  در پشتِ نام پنهان است، در "هفتاد سنگ قبر" نمايان مي شود. به ديگرزبان، كتاب رويايي دو ذهنيت متفاوت در خود دارد : سنگهاي با نام/سنگهاي بي نام  

سنگ هاي با نام : اين نام ها كه در پشتِ هر كدامشان تاريخي افتان و خيزان قرار گرفته امكاناتي را در قلم رويايي تزريق ميكنند، و رو به رويا مي گويند: اين ما و اين پيرامون ِما ...از هر زوايه كه خواهاني به تفسير ِما بنشين...
ولي آنچه كه رويايي را محدود مي كند حضور ِهمين نام است . رويايي در خوانش ِهر نام بايد تاريخ نام را در نظر بگيرد و هر آنچه را كه از نام در يدش است براي تفسيرِ ديگري از آن نام ارائه بدهد...رويايي بايد نام خشكيده بر متن ِتاريخ را شاخ و برگ بدهد و آن را براي خوانش ِمخاطب در اوراق هفتاد سنگ قبر جا بگذارد

                                                                                 نمونه اي از نام ها :  

                                                    قبر ماكان:


 كمال در آخر نيست 
 و آخر نيست
كه انسان تني مردني دارد
 و روزهايي نمردني

مرگِ در كتاب را برسنگ بتراشند. لانه متروك يك پرنده كوچك، شايد پرستو ،بر عقربه يك ساعت، و قابي از طبيعتِ بيجان براي سايۀ ماكان كه مي گفت: دست به فصل ميدهم، به فصل دست مي دهم  
و روزي در صداي ماني، ماكان شنيده بود که خوشنويسي دايره جهل است  

گذار ماني از زبان ماكان شايد مطمئن ترين راه حضور و خوانش ماني در طي متن ماكان است. زنجيره از نشانه آورده شده است در پايين سنگ قبر ماكان.(لانه متروك پرستو/عقربه ساعت/طبيعت بيجان/سايه ماكان)و همينطور گذار ماني از متن ِماكان به ماهيت مرگِ ماني و ماكان قوت بيشتري مي افزايد.در واقع حضور ماني نوعي شگرد بينامتني است كه رويايي اي بسا از آن سود جسته باشد در قبرستان مكتوب خويش.



    سنگ سكينه:     


انسان ِمرگ
كودكِ مرده ست
 و مرده ها كودكند

يك كتاب باز كه صفحه وسطِ آن تا خورده است به نقش بر جسته برسنگ بتراشند، و در اقليم آفتابي و خشك  يك درخت سنجد بر بالاي گور بكاريد. ودر پايين ِسنگ، نمك و شن و انتظار سكينه را كه مي خواست سؤال هايش را ميان خشت و خرابه بگذارند، با طشتي از آب، براي او كه ساكنِ سؤال شد : آيا تمام ِآْنچه كه با تولدم از من گريخت با مرگِ من دوباره به من مي رسد؟  

رويايي در اينجا كودكي ِسكينه را به اجتماع تعميم ميدهد، و اجتماع مردگان را كودكانه (صداقت/راستي/سادگي)فرض مي كند . رويايي از كتابي برجسته با صفحه تا خورده مي نويسد انگار مرگ عمدي و مرگ از پيش برنامه ريزي شده تفسير كرده باشد.نشانه اين متن( خشكي/ نمك/ شن/ خشت و خرابه/ طشت آب/ انتظار...انتظار كودك)در واقع زنجيره اين نشانه ها مرگ سكينه را تفسير و در باور مخاطب جاري مي كند.امكانات نام سكينه او را در هفتاد سنگ قبر در شمار سنگ هاي با نام مي آورد. شگرد بينامتني و حضور مداوم متن در متن ....مرورِ واقعه در نقطه اي ديگر از تاريخ، از هفتاد سنگ قبر برايمان دفتر خاطرات مي سازد.هفتاد سنگ قبر رويايي دچار تاريخ است و مولف اين فرصت را داشته كه خوانش خود را از تاريخ در گورستاني مكتوب جمع آوري كند و در قانون مرگ مولف كتاب را براي گسترش خوانش بدست مخاطب بسپارد.



                                                                                       سنگ ايوب :   

 از مرگِ ساده
هنوز در شگفتم !


،بر سنگ شكلي از مدت می تراشند : سنگ صبور. 
و دور ِگور گل هاي بنفشۀ درشت می‌كارند. و اگر محيط خشك و كويري است مصنوعي اش را دور تا دور گور بگذارند براي ايوب كه عقل را عور مي ديد. و به سفارش او بر بالين او جغدي سفالي، مدام صبر را برهنه مي كند از وقت، از سوال


                                                                                         سنگ يزد گرد:


 در ميان اشباحي كه با هم از جهان زنده ها مي گويند شبح يزد گرد درآسياب به آسياب مي گويد: با من از مرگ مگو اي سنگ، دوست تر داشتم براي آردهاي تو خدمتكاری باشم، زحمتكش حقيري باشم با مزدِ كم، تا شاهِ مردگاني كه نيستند ديگر. 
ميان مقبره: شاخه در ختي، هميشه در آب 

 در من از تو فاصله هايي ست
 من در تو نيستم
 وقتي كه از تو فاصله در من مي‌گيرم
 مثل ِ
 جدايي ِتو از با من



 سنگهاي بي نام: اما ذهنيتِ دوم كتاب (قبرستان) بينام و گمنام است، سنگهايي كه "هست نام" را حذف كرده اند از اينرو متكثرند. هيچ كس نمي داند اين سنگ از آن كيست، پس هر مخاطب در بي نامي و بي تاريخي سنگ خوانش هاي متفاوتي را از متن ارايه ميدهد.سنگهاي بي نام سنگ هاي بي قيدند ريا، سنگهاي رها از شالوده تاريخ...سنگهايي كه نه به نام و نه به تاريخ، به هيچ چيز معتقد نيستند...مرده هايي بي نام و بی تاريخ،مرده هايي پر از نام و تاريخ....هر وقت كه من به سنگی بي نام مي رسم تا اعتمادم را نسبت به تاريخ از دست مي دهم ، سنگ گمنام، و اين سؤال كه براستي چه كسي در زير آين سنگ خوابيده و چه چيز هايي را به همراه خود از گردش روزگاران برداشته؟ كسي چه مي داند؟در واقع تاويل از سنگ بي نام حوزۀ خصوصي مرده را به اجتماع زندگان تعميم مي دهد. براستي چه كسي آنجا خوابيده و اين (چه كسي) چقدر در من احساس نسبت داشتن با آن مرده مذكوررا فزاينده ميكند. سنگ هاي گمنام بي تاريخند و اين بي تاريخي چقدر مرا به آنها نزديكتر مي كند.مردگان بي نام مي توانند زندگان با نام باشند و اعتبار مرگ را خدشه دار كنند. شاید این بی نامان مرگ را بهتر شناخته اند، بهتر از بانامان، ونام دارانی که در مرگ بامرگ زیسته اند، هان؟ و بقول رويايي : سنگِ سنگ سنگِ بي نام است. سنگ هاي بي نام "سنگهاي سنگ" هستند كه نمي ميرند. مثل خودِ سنگ.

                                                                                                                                     از سنگ هاي بي نام، سنگهاي   
                                                  سنگ:
           


 1)


 خواب سبک زماني، زاير!
 وزن ِتو را ترازو
 اينجا مي كرد

 با خود چه برده بودي آنجا
وقتي که باري از من مي بردي؟ 


 2)

  نورِ رها
اين مرگِ هار
 دانش ِتاريك
در چاره ام گم مي كند

 با من بمان
حلّ ِمن، اي من ِلاينحل!


 3)

  چه ورطه ايست   امضا
در امضايم مي افتم
عجيبي كه در عجيبي مي افتد 


 4)


  من از تورق ِهفتاد سنگ قبر
 مي آيم
که در تفرج ِهفتاد متن
كي به كتاب مي رسد؟


* بخشی از مقاله سجاد جهانشاهی در نشریه "فراز کویر" کرمان .
يداله رويائی @ royai AT orange DOT fr août 21, 2013 1:20 AM || Balatarin
Comments

بسيار ممنون از لطف شما استاد كرامي

Posted by: سجاد جهانشاهي at août 22, 2013 9:13 AM
Post a comment









Remember personal info?